Wildernis onder Water

Uitzendingen

Voor Wildernis onder Water – 2 zijn we weer door heel Nederland gereisd, op zoek naar bijzondere waternatuur en mooie verhalen.
De zes afleveringen van elk 25 minuten hebben de volgende thema’s:

woensdag 12 december: aflevering 1 Het geheim van de beek
https://www.npostart.nl/wildernis-onder-water/12-12-2018/VPWON_1294149

De beken en rivieren van het heuvelland zijn van levensbelang voor de natuur in Zuid Limburg. Vanaf de hoger gelegen plateaus stromen ze naar beneden langs steden als Valkenburg, Meerssen en Heerlen naar de Maas en Maastricht . Met bronnen, bronbeken en meanders herbergen ze geheime natuurplekken voor planten en dieren die nergens anders te vinden zijn. Maar er is één geheim dat het water in Limburg maar af en toe prijsgeeft en dat is het gevaar dat erin? schuilt. Bij een flinke regenbui kan binnen een half uur een lieftallige beek veranderen in een gevaarlijk monster dat de hele omgeving overstroomt en de Maas doet aanzwellen tot een razende rivier. Overstromingen keren in Limburg keer op keer terug, met alle gevolgen van dien. De mens moet zich nog aanpassen, maar de natuur is hier juist op gericht

donderdag 13 december: aflevering 2 Lang leve de regen (hh: 14/12 16:10 npo2)
https://www.npostart.nl/wildernis-onder-water/13-12-2018/VPWON_1294150

Regen is zoet, het is schoon en het blijft komen. In Nederland kan regen voor behoorlijk wat overlast kan zorgen, maar het goede van regenwater is dat de natuur er van profiteert. In Groningen en Drenthe hebben ze dat idee als uitgangspunt genomen: hier vieren ze het feest van de regen. Het natuurgebied de Drentse Aa wordt gevoed door regenwater. Het is zo schoon dat het dient als drinkwater voor de stad Groningen. Onder water is de Drentse Aa daarom rijk aan planten en dieren, terwijl boven water de wilde orchideeën uitbundig groeien. Ook in de stad Groningen heeft men het regenwater geadopteerd. Sinds de overstromingen van het Groninger Museum in 1998 en de evacuatie van Woltersum in 2012, wordt het teveel aan regenwater ingezet voor natuur in de stad. De duikers van de plaatselijke vereniging Hydrofiel nemen een kijkje onder water om te kijken wat dat oplevert en natuurfilmer Hilco Jansma ontdekt een zeearend in het waterbergingsgebied de Onlanden, aan de rand van stad.

maandag 17 december: aflevering 3 Onzichtbare natuur tussen land en zee (hh: 18/12 16:10 npo2)

In de estuaria aan de Nederlandse kust, waar zee en rivieren elkaar tegenkomen, mengt het zoute water van zee met het zoete water van de rivier. Het gevolg is een rijk onderwaterleven. Maar niet alleen de natuur houdt van die overgangen: ook voor de mens werkt het samenkomen van rivieren en zee als een magneet op economische activiteiten. Met vaarwegen, havens en industrie zijn de natuurlijke overgangen van vroeger de economische trekpleisters van nu. Toch is er onder water nog een onzichtbare wereld, die stilletjes haar eigen leven leidt. Al kan deze onzichtbare wildernis de hulp van de mens wel gebruiken. In het Noordzeekanaal komen in het voorjaar de glasaaltjes aan, jonge paling die na twee jaar reizen vanuit Mexico naar de polders aan de kust wil trekken. Van de aantallen van vroeger is nog maar 10% over. Daarom wordt er door beroepsvissers en waterbeheerders hard gewerkt aan het verbeteren van de palingstand. In het estuarium van de Eems bij Delfzijl hebben de havens grote gevolgen voor de natuur onder water. Het baggeren van de vaarwegen leidt tot te veel slib in het water, waardoor de algjes aan de basis van de voedselketen in de problemen raken. Maar sinds kort gloort ook hier hoop aan de horizon.

dinsdag 18 december: aflevering 4 Onder water in de boerensloot (hh: 19/12 16:10 npo2)

Als je aan de natuur onder water denkt, is dat vaak een slootje op het boerenland. In het water zwemmen kikkervisjes en stekelbaarsjes en op de bodem zie je de waterplanten. Maar als de sloot onderdeel uitmaakt van een groot boerenbedrijf met een efficiënte bedrijfsvoering en bestrijdingsmiddelen, is de kans groot dat dat mooie boerenslootje niet meer bestaat. Toch is er iets aan het veranderen in de landbouw en groeit het besef dat schoon water essentieel is voor de natuur, maar ook voor de landbouw zelf. Daarom zetten boeren overal in Nederland zich in voor een meer natuurlijke omgang met het water in de sloot. Boeren voorkomen dat bestrijdingsmiddelen in het water komen, veranderen van bestrijdingsmiddelen en geven de natuur meer ruimte langs de sloten en akkers. Wildernis onder Water bezoekt boeren in Noord Holland, Friesland en Brabant om te zien hoe de natuur hiervan profiteert . Zo groeien langs de akkers van boer Toine Maas in het Brabantse Leende wilde planten waar zijn grootvader alleen maar last van had en zijn de slootjes van weidevogelboer Gatze Ykema in Zuid-West Friesland verrassend rijk aan leven onder water. Dit tot verbazing van boer Ykema zelf.

woensdag 19 december: aflevering 5 Op de bodem van de Zuiderzee (hh: 20/12 16:10 npo2)

Het is nog maar 100 jaar geleden dat het IJsselmeer de Zuiderzee was. Vissersboten kwamen af en aan, dorpen langs de randen van de zee leefden van de vangst en de handel. De Zuiderzee maakt, meer dan we beseffen, nog steeds deel uit van ons collectief geheugen. De polders die op de bodem van de zee zijn aangelegd voelen nog steeds als het Nieuwe Land. De beslissing om de Zuiderzee af te sluiten voor veiligheid en landbouwgrond, maakte een einde aan een uitgestrekt natuurgebied vergelijkbaar met de Waddenzee. Maar ook was de Zuiderzee ook gevaarlijk en verloor men eeuwenlang land aan de golven. Voor de kust liggen nog altijd de verdronken dijken en dorpen van toen en op het nieuwe boerenland worden nog regelmatig oude scheepswrakken gevonden die vastliepen of in een storm vergingen. De nieuwe polders, de Wieringermeer, Noordoostpolder en Oostelijk en Zuidelijk Flevoland bestaan nog geen 90 jaar en toch vindt de natuur weer langzaam haar weg terug. Zo zijn er mogelijk sporen van Middeleeuwse karpers te vinden in de Oostvaardersplassen en nemen de wilde planten het langzaam over in het voormalige high tech laboratorium van de Nederlandse waterbouw: het Waterloopbos in de Noordoostpolder.

donderdag 20 december: aflevering 6 Historisch Water (hh: 21/12 16:10 npo2)

Als je vanuit de lucht naar Nederland kijkt, zie je niet alleen het landschap van nu maar ook de sporen van vroeger. Je ziet als het ware het samen optrekken van mens en natuur. Sporen van veenwinning en landbouw, oude beeklopen en zelfs nog rivierbeddingen van duizenden jaren terug. Met de schommelingen van de natuur en veranderingen in de maatschappij, verandert het waterlandschap mee. Zo liet de Rijn vroeger in Oost Nederland kalklagen achter in de grond. In bronnetjes komt het dat kalk nu naar boven en zorgt voor bijzondere planten en dieren in het natuurgebied de Zumpe bij Doetinchem. Dit soort oude gebieden krijgen met de veranderingen van het klimaat een nieuwe betekenis. In Friesland rukt het zout in de bodem op, als gevolg van de zeespiegelstijging. Het zoete, schone water van het natuurgebied de Alde Feanen (‘oude venen’) bij Eernewoude biedt hier de broodnodige tegendruk. In Brabant krijgen kronkelende beekdalen niet alleen een rol voor de natuur, maar ook voor het opvangen van droogte of wateroverlast. Zo komt men meer en meer tot inzicht dat een gezonde waternatuur de klappen van het klimaat in de toekomst kan opvangen.

Vragen? stuur een mailtje naar leontine@wunderkammer.nl

Voor uitzendinggemist van de eerste serie kijk ajb hier beneden:

AFLEVERINGEN serie 1 2017:

Voor uitzendinggemist van aflevering 6 klik op: ‘Natuur met mensenhanden gemaakt

‘Natuur met mensenhanden gemaakt’
De mens heeft een groot stempel gedrukt op het landschap van Nederland. Bijna alle natuur hier is ooit door mensenhanden gemaakt, meestal met een economisch doel. Nu zijn dezelfde plekken opnieuw aangepakt door de mens, dit keer met de natuur als doel. De uitkomt is vaak verrassend. Het heldere water in de Leuvenumse Beek was ooit bedoeld voor de textielindustrie op de Veluwe, maar maakt nu deel uit van een wereldberoemd natuuronderzoek. En waar het water in de Haagse Beek ooit werd gedronken door de graven van Holland is nu het tehuis van de kleine modderkruiper en een grote snoek. Deze laatste zwemt pal onder het torentje van de minister President

Voor uitzendinggemist van aflevering 5 klik op: ‘Een duik in de veenplassen

‘Een duik in de veenplassen’
In de Randstad liggen uitgestrekte veenplassen waar mensen al sinds de vorige eeuw genieten van het water. Maar de plassen liggen in het dichtstbevolkte deel van Nederland en zijn in het verleden sterk vervuild. En nu zijn we nog altijd aan het opruimen. In de Reeuwijkse Plassen zijn de beheerders de strijd aan gegaan met vervuilende fosfaten en tot ieders vreugde is er sinds kort een verbetering te zien. Het water is alweer twee keer zo helder en het leven onder water keert langzaam terug. In Nieuwkoop is men al verder. De bekendste onderwaterfotograaf van Nederland Willem Kolvoort, maakt hier nooit eerder vertoonde beelden van ons veenlandschap, onder de waterspiegel.

Voor uitzendinggemist van aflevering 4 klik op:  ‘De terugkeer van de beek’ 

‘De terugkeer van de beek’
In Nederland zijn we vergeten wat een natuurlijk riviertje, of een beekje eigenlijk is. Daarom neemt Henny Brinkhof ons team mee naar de stuwwal bij Nijmegen. Hier ontspringen glasheldere beken uit diep in de grond. In het kerkdorpje Groesbeek lag ook zo’n mooi watertje. Maar met de vooruitgang in de jaren zeventig vond men de aanleg van wegen belangrijker. Sindsdien stroomde het glasheldere water regelrecht het riool is. Totdat waterschap, gemeente en bewoners de handen ineen sloegen en de beek nu weer het licht mag zien. Verderop in Twente zijn de Dinkel en de Overijsselse Vecht hersteld. Dat levert spectaculaire beelden op van het landschap boven, maar vooral onder de waterspiegel. Fotograaf Christophe Brochard gaat op onderzoek en vindt er de meest bijzondere libellensoorten van Nederland.

Voor uitzendinggemist van aflevering 3 klik op: ‘De monding van de grote rivieren‘.

‘De monding van de grote rivieren’
De natuur houdt van geleidelijke overgangen tussen land en water, zout en zoet water, zee en rivieren. Van zeldzame vogels tot kleine kreeftjes en insecten, het is de natuur die hoort bij de zeemonding van grote rivieren, zoals vroeger de Zuiderzee en nu de Maas en de Rijn in Rotterdam. Kenmerkend voor dit soort gebieden is ook de aanwezigheid van getijden en zandplaten waar dieren voedsel kunnen vinden. Maar de oevers van de Maas zijn vooral bestemd voor het aanleggen van schepen en de Afsluitdijk heeft een eind gemaakt aan de natuur die de Zuiderzee ooit rijk was. Gelukkig gloort er hoop aan de horizon. Want in de havens van Rotterdam mag weer bijzondere riviernatuur terugkomen en om de oude Zuiderzeekusten te beschermen wordt nu een berg zand gestort. Zelfs de vissen kunnen binnenkort weer door de Afsluitdijk: met de splinternieuwe vismigratierivier.

Voor uitzendinggemist van aflevering 2 klik op: Een spectaculaire reis

‘Een spectaculaire reis’
Boven water zie je er helemaal niets van. Maar zodra de lente begint gaan de vissen massaal op weg naar andere gebieden om zich voort te planten of op te groeien. Die trektocht hebben ze nodig om te overleven. Zo verschijnen voor de kust van Nederland elk jaar miljoenen glasaaltjes. Deze jonge palingen komen na een spectaculaire reis van meer dan 5000 kilometer aan vanuit de Sargassozee bij Mexico. Maar op de route naar binnen liggen talloze sluizen en nog eens honderden ondoordringbare gemalen, met dramatische gevolgen voor de visstand. In heel Nederland zijn er nu projecten gestart om de vissen te helpen. Zo zijn vrijwilligers Ton en Rudi betrokken bij acties om ze de polders van Midden-Delfland in te helpen. In Friesland voorzien ze honderden gemalen van speciale visvriendelijke pompen.

Voor uitzendinggemist van aflevering 1 klik op: Overleven onder het ijs

“Overleven onder het ijs’
Het leven onder de waterspiegel is onzichtbaar en daarom weten we weinig van wat zich daar afspeelt. Zo lijkt er in de winter niets te gebeuren en zijn er alleen maar dode planten te vinden op de bodem. Maar in werkelijkheid is er van alles aan de hand. Want zodra de koude maanden in zicht zijn, komt de waternatuur massaal in actie. Waterplanten ontwikkelen slimme tactieken om de kou te overleven, sommige insecten maken zelfs ‘anti-vries’ aan tegen de vorst en om de koude maanden voor te zijn verlaat de paling zo snel mogelijk ons land. Maar één dier voelt zich heel goed thuis in de winter, de kwabaal, een zeldzame zoetwaterkabeljauw die zich voortplant onder het ijs. Duikers Matthijs de Vos en Arthur de Bruin gaan op zoek.

 

Voor meer informatie over Wildernis onder Water, neem contact op met Kunst & Wunderkammer op 035-6770130 (Leontine van de Stadt, leontine@wunderkammer.nl)